SAVJETI LOGOPEDA

 

SPREMNOST DJETETA ZA POLAZAK ŠKOLU

S LOGOPEDSKOG ASPEKTA

 

      Polazak u školu predstavlja vano razdoblje u djetetovu ivotu. U provjeri djetetove zrelosti za školu u prvom redu se procjenjuju njegove socijalne, emocionalne i intelektualne sposobnosti. S obzirom da je usvajanje vještine itanja i pisanja najbitniji zadatak na poetku djetetovog školovanja, od velike je vanosti i procjena stanja preditalakih vještina koje su preduvjet za to. Njihova nerazvijenost ili nedostatna razvijenost mogu upuivati na teškoe usvajanja itanja i pisanja, i stoga je potrebno posvetiti posebnu pozornost ovom segmentu pripreme djeteta za školu.

 

     Uloga logopeda u tom je smislu vrlo znaajna. Logopedska procjena djetetove spremnosti za polazak u školu odnosi se na razvoj govora i jezika, razvijenost preditalakih vještina i grafomotoriku zrelost.

 

      U odnosu na govorno-jezinu razvijenost djeteta pred polazak u školu oekuje se:

  •  da pravilno izgovara sve glasove (toleriraju se još samo blaga odstupanja u izgovoru, npr. umekšavanje izgovora palatala Š,,,D)
  •  da se pravilno gramatiki izraava (koristi mnoinu, jedninu, te rodove i padee imenica, zamjenice, prijedloge...)
  • da ima dovoljno bogat rjenik
  • da zna prepriati krai dogaaj ili priu u pravilnom slijedu: uvod, tijek radnje, završetak
  • da zna verbalno definirati jednostavne pojmove (npr. što je lopta?, te da u definiciji spominje emu lopta slui, kakvog je oblika, od ega je napravljena..., npr. Lopta je okrugla, gumena, slui za igranje...)
  • da zna verbalno iskazati po emu su neke stvari (bia, pojave) slini, a po emu su razliiti (npr. po emu su sline aša i šalica? - sline su jer su napravljene od stakla, iz njih se pije..., a razliite jer šalica ima ruku, a aša nema...)

 

PREDITALAKE VJEŠTINE

 

     Jedna od bitnih znaajki za razvoj preditalakih vještina je fonološka svjesnost, koja zapravo znai djetetovo razumijevanje da rijei koje ujemo posjeduju unutarnju strukturu. Razvoj fonološke svjesnosti odvija se slijedom od nie do više razine. U ranijoj razvojnoj fazi (4-5 godina) ona obuhvaa prepoznavanje rijei, slogova, glasova i rime, a u kasnijoj fazi (5-6 godina) obuhvaa prepoznavanje glasova na poetku i na kraju rijei, prepoznavanje rijei na poetni glas, glasovno stapanje (sinteza) i glasovna rašlamba (analiza).

 

U odnosu na razvijenost fonoloških sposobnosti oekuje se:

 

}  da moe rastaviti poznate rijei na slogove

}  da slušno prepoznaje i smišlja rimu 

}  da prepoznaje i imenuje poetni i završni glas u rijei

}  da zna prepoznati mjesto zadanog glasa u rijei (poetak, sredina, kraj)

}  da zna imenovati rijei na zadani glas

}  da moe sastaviti jednostavniju rije od pojedinih glasova (sinteza)

}  da moe rastaviti jednostavniju rijei na glasove (analiza)

}  da prepoznaje simbole slova i brojki

 

U odnosu na prostornu i vremensku orjentaciju  oekuje se:

 

}  da razumije prostorne odnose: gore, dolje, ispred, iza, na, u, ispod, iznad

}  da je usvojilo orjentaciju na:

        - tijelu (lijeva/desna ruka, lijeva/desna noga, lijevo/desno oko)

        - u prostoru (što je lijevo, a što desno od njega, da zna odrediti     smjer kretanja)

        - na papiru (što je na lijevoj, a što na desnoj strani papira)

}  da razumije vremenske odnose: prije, poslije, jutro, podne, veer, juer, danas, sutra...

}  poeljno je da poznaje dane u tjednu, da se snalazi na satu (puni sat)

 

U odnosu na razvijenost grafomotorike oekuje se:

 

}  da posjeduje fleksibilnost šake i prstiju, pravilno dri olovku, da mu je linija jasna i odgovarajueg pritiska

}  da po uzorku zna povlaiti linije od crte do crte, od toke do toke, ravne, kose, krune i valovite linije

}  da zna precrtati geometrijske likove: krug, kvadrat, trokut, romb

}  da zna napisati svoje ime velikim tiskanim slovima

 

 

Prijedlog IGARA I AKTIVNOSTI u svrhu razvijanja preditalakih vještina i pripreme za školu:

 

}  Razvoj vizualno-prostorne percepcije i predodbi:

        -“toka, toka, crtica” - crtanje likova po istakanom predlošku

        - nadopunjavanje crtea (dijelovi kue, ivotinje...)

        - preslikavanje uzoraka, nastavljanje niza

        - bojanje slikovnih predloaka i sl.

 

}  Razvoj motorike prstiju:

        - oblikovanje modela od tijesta (gline, plastelina)

        - igre prstiima (imitacija raznih pokreta i likova)

 

}  Razvoj artikulacijske motorike, oblikovanje i automatizacija izgovora glasova:

        - prema individualnim potrebama djeteta i preporuci logopeda

 

}  Razvoj fonematskog sluha

        - igre slušanja (“pogodi što se uje” - osluškivanje i prepoznavanje   razliitih zvukova iz okoline)

        - prepoznavanje glasova u rijeima (igra “na slovo na slovo”

        - Kojim glasom/slovom poinje i/ili završava rije?, igra “kalodonta” - Zaponi rije onim glasom/slovom kojim završava prethodna rije!)    

        - slogovna i glasovna analiza (traimo rijei radnje koje poinju   slogovima OD- ili DO- i rijei zanimanja koje završavaju na -AR, -A...)

 

}  Razvoj leksiko-gramatikog aspekta jezika

        - upoznavanje srodnih rijei (npr. pogodi zanimanje “ui uitelj, kuha        kuhar, gradi graditelj...)

        - upoznavanje vrsta rijei  (za imenovanje predmeta - Tko je... / Što je ...?,  za izraavanje radnje - Što radi ...?  i rijei za opisivanje            - Kakav je ...?, Od ega je ...?, iji je ...?)

       - pretvaranje jedne rijei u drugu (napravi umanjenice, uveanice...)

 

RIMA

 

     Djetetu najprije treba davati više primjera rijei koje se rimuju, a zatim provjeravati koliko ih je uspjelo zapamtiti - Pogodi koja se rije slae tj. slino zvui s ovom što ja kaem!

Kasnije je mogue traiti da dijete samo smisli sline primjere rime, bez obzira na njihovo znaenje, npr. pet, let, met, ket, net...

 

NOS – KOS                  MUHA – JUHA

LAV – MRAV                PTICA – LICA

   SOL – GOL                   ŠLJIVA – GLJIVA

EP – DEP             KRUŠKA – NJUŠKA

SIR – IR              STOLICA – POLICA

PAS – GLAS               MED – LED – RED

RAK – VLAK           KOST – GOST – MOST

VUK – UK             RODA – VODA – MODA

LIST – KIST            SLON – BALON – SALON

BURA – CURA          KRAVA – TRAVA – BRAVA

 

Srodne rijei – na primjer: Zanimanje ovjeka koji ui je uitelj.

 

         

kuha - kuhar

pleše - plesa

zida - zidar

pliva - pliva

lijei - lijenik

prodaje - prodava

vozi - voza

svira - svira

pjeva - pjeva

glumi - glumac... 

 

Zanimanja koja završavaju na  -AR , -A:

 

zidar     -     uvar     -    prodava

pekar     -     dimnjaar     -    voza

ribar     -     konobar     -     kova

cvjear     -     mornar     -     pjeva

mesar     -     zubar     -     svira

kuhar     -     postolar     -    ista

vratar     -     elektriar     -     ora

stolar     -     mehaniar...     -     kopa...

 

 

Rijei radnje koje poinju na  DO-, OD- :

 

doi     -     odnijeti

donijeti     -     odvagati

doekati     -     odvesti

dozvati     -     odmoriti

dovršiti     -     odlaziti

dobiti     -     odletjeti

doletjeti     -    odluiti

doivjeti...     -     odrezati....

 

 

Pogodi zanimanje - na primjer: ovjek koji pravi kruh zove se pekar.

 

ovjek koji

 

  • nosi poštu  je ........
  • gasi poar  je ........
  •  pravi kolae  je ........
  • uva red i mir  je ........
  • prodaje meso  je ........
  • posluuje pie  je ........
  • popravlja struju je ........
  • prodaje cvijee  je ........
  • popravlja zube  je ........


GLASOVNA SINTEZA I ANALIZA

 

     Poinje se od jednostavnih rijei (jedan slog, tri glasa/slova), a zatim se postupno poveava njihova sloenost (od 2 do 4 sloga, od 4 do 8 glasova /slova), uvodei i parove suglasnika (na poetku i/ili u sredini rijei).

 

O-K-O     J-A-J-E     S-T-A-N     M-J-E-S-T-O

U-H-O     K-A-P-A     V-L-A-K    K-R-U-Š-K-A

O--I     M-O-R-E    S-L-O-N     S-T-A-B-L-O

U-Š-I     K-U--A    Z-M-A-J     K-U-T-I-J-A

P-A-S     Š-U-M-A     I-G-L-A     Š-A-L-I-C-A

S-A-T     P-I-L-E     U-S-T-A   C-I-P-E-L-E 

M-I-Š     N-O-G-A    G-L-A-V-A   A-V-I-O-N  

Š-A-L     M-E-D-O   S-L-O-V-O   K-A-M-I-O-N   

L-A-V    R-U-K-E     Z-V-O-N-O   N-O-G-O-M-E-T  

R-A-K    Z-I-M-A     S-U-N-C-E   T-O-B-O-G-A-N 

N-O-S    V -O-D-A   M-A--K-A   D-I-Z-A-L-I-C-A    

P-U-...    Z-E-K-O...     P-A-Š-T-A...     -O-K-O-L-A-D-A

 


 

                                Pripremila:

                                            Senija Baši-Goja, prof. logoped